Badania archeologiczne w Pruszczu Gdańskim, Centrum Kultury i Sportu

Stanowisko Pruszcz Gdański 5 zlokalizowane jest w centralnej części miejscowości, przy ul. Chopina, przy rzece Radunia.

stanowisko archeologiczne pruszcz gdański 5

Stanowisko archeologiczne Pruszcz Gdański to jedno z najbardziej znanych i “najbogatszych” cmentarzysk z okresu wpływów rzymskich na Pomorzu.

Pierwszych odkryć na tym stanowisko dokonano w 1926 r. w trakcie kopania dołów pod słupy ogrodzenia cmentarza. Wówczas odkryto 9 grobów szkieletowych. Kolejne odkrycia miały miejsce w 1929 r. w trakcie kopania dołów na wapno i wykopów fundamentowych, ok. 50 – 60 m na północ od cmentarza katolickiego. Odkryto 8 grobów szkieletowych.

Kolejne odkrycia nastąpiły dopiero w latach 90-tych XX wieku – w 1993 r. w trakcie rozbudowy gmachu ZUS-u ekipy budowlane w znacznym stopniu zniszczyły zlokalizowane w tym miejscu pochówki szkieletowe. Archeologom z Muzeum Archeologicznego w Gdańsku udało się przebadać 16 grobów, z czego większość była już w poważnym stopniu naruszona przez wcześniejsze prace budowlane. W latach 1995 – 1996 w trakcie wymiany rur kanalizacyjnych i wodociągowych w przebiegu ul. Wita Stwosza zdołano przebadać następne 22 groby – 21 grobów szkieletowych i 1 ciałopalny. Groby datowane były na koniec III wieku, IV wiek i początek V wieku n.e. Natrafiono także na ślady wczesnośredniowiecznej osady posadowionej na cmentarzysku. W latach 1995 i 1997  prowadzono nadzory i badania archeologicznego w ramach budowy i rozbudowy Banku Spółdzielczego przy ul. Wita Stwosza – odkryto wczesnośredniowieczną warstwę kulturową oraz 2 jamy o charakterze gospodarczym. W latach 2004-2005 przystąpiono do likwidacji cmentarza katolickiego przy ul. Wita Stwosza., jednakże wyniki doraźnych działań archeologów nie znalazły odzwierciedlenia w dostępnych sprawozdaniach.

W 2005 r. w trakcie nadzoru archeologicznego prowadzonego przez M. Tuszyńską na przy dobudowie zewnętrznej klatki schodowej do budynku Banku Spółdzielczego odkryto  wczesnośredniowieczną warstwę kulturową.  W 2006 r. na zlikwidowanym cmentarzu katolickim zadokumentowano dalszych 5 grobów szkieletowych, 1 ciałopalny oraz na 2 obiekty wczesnośredniowieczne (półziemiankę z resztkami paleniska i resztki pieca, prawdopodobnie zlokalizowanego wewnątrz domostwa). Zarejestrowano także kilka zabytków ruchomych: 3 naczynia gliniane misowate, dwie zapinki brązowe, fragmenty dwóch grzebieni rogowych, sprzączka brązowa do pasa, brązowa końcówka pasa oraz kilkadziesiąt paciorków szklanych i 1 paciorek bursztynowy, toczony. W 2007 r. M. Pietrzak i E. Adamska  z MAG odkryli w obrębie dz. 45 warstwę kulturową wczesnośredniowieczną o miąższości 50 cm. Pod warstwą kulturową odkryto fragmenty zniszczonego pochówku szkieletowego. W 2009 r. na dz. 43/2 M. Pietrzak i M. Tuszyńska z MAG odkryli 1 grób szkieletowych z OWR i dwa groby ciałopalne (również OWR). Odkryto także domniemaną jamę po grobie szkieletowym, jednak bez śladów pochówku (grób symboliczny?). Również w 2009 r., na dz. 44, ci sami archeolodzy odkryli 2 groby szkieletowe (OWR) oraz 3 obiekty o metryce średniowiecznej (półziemianka, palenisko i piec datowane na IX – XIV w.).

Badania archeologiczne w ramach rozbudowy Centrum Kultury i Sportu w Pruszczu Gdańskim  przeprowadzono w dniach 01.02 – 09.02.2017 r. Wykopy założono w miejscach planowanej rozbudowy budynku Centrum Kultury i Sportu oraz zgodnie z przebiegiem projektowanej sieci kanalizacji deszczowej i sanitarnej. Wykopy odhumusowano mechanicznie (pod nadzorem archeologa) do poziomu wystąpienia stropów warstw naturalnych. Miąższość humusu wahała się między 0,8 – 1 m w przypadku wykopu nr 1 (dobudówka do istniejącego budynku) oraz 0,6 – 0,8 m w przypadku kanalizacji (wykop 2). Następnie powierzchnie i profile wykopów doczyszczono ręcznie oraz wykonano dokumentację fotograficzną. Zdjęcie rzutu wykopu nr 1 (dobudówka do CKIS) wykonano za pomocą drona. Wszystkie odkryte obiekty zostały namierzone oraz zadokumentowane fotograficznie, rysunkowo i opisowo. Sporządzono ogólny plan wykopu w skali 1:100 oraz zaznaczono na nim lokalizację odkrytych obiektów.

badania archeologiczne w pruszczu gdańskim
Obszar prac przed otwarciem wykopów.

W trakcie badań wydzielono ogółem 11 warstw, w tym 2 będące wypełniskami obiektów (W.10 i W. 11), warstwę zasypiskową wkopu pod kanalizę (W. 6), humus (W. 1) oraz 7 warstw naturalnych (fot. 1). Wśród warstw naturalnych zarejestrowano warstwy aluwialne (żwiry – W. 4 i W. 5) oraz warstwę iluwialną (W. 7). Ruchomy materiał zabytkowy w postaci 3 fragmentów ceramiki (1 fr. z wczesnego średniowiecza ornamentowany poziomymi liniami rytymi, 1 fr. ceramiki średniowiecznej toczonej na kole oraz 1 fr. nieokreślony chronologicznie) odkryto w warstwie W. 6 – na złożu wtórnym.

W. 1 – humus o miąższości 0,7 – 0,8 m
W. 2 – średnioziarnisty żółty piasek z licznymi korzeniakami
W. 3 – brązowy, różnoziarnisty piasek
W. 4 – ciemnoszary, średniokamienisty żwir
W. 5 – jasnoszary, drobnokamienisty żwir
W. 6 – brunatny piasek z współczesnymi śmieciami (wkopy pod kanalizę)
W. 7 – brunatno-rdzawy piasek z licznymi orsztynowymi wytrąceniami (poziom iluwialny)
W. 8 – ciemnoszara glina
W. 9 – brązowy, zbity piasek
W. 10 – wypełnisko obiektu 1 (spalenizna + przepalone kamienie)
W. 11 – wypełnisko obiektu 2 ( szary piasek z tłuczniem mineralnym)

badania archeologiczne pruszcz gdański - warstwy
Układ warstw w obrębie wykopu 1.

Odkryto, zadokumentowano oraz wyeksplorowano 2 obiekty archeologiczne o nieokreślonej chronologii:

Ob. 1 – obiekt o kształcie nieregularnym o wymiarach na linii N-S 50 cm, na linii E-W 70 cm, miąższość maksymalna 15 cm.  Wypełnisko jednowarstwowe W.10 – spalenizna + przepalone kamienie. Kształt profilu nieckowaty.  Brak zabytków ruchomych w wypełnisku.

Funkcja: palenisko

Chronologia: nieznana

Ob. 2 – obiekt o okrągłym kształcie  i średnicy ok. 60 cm, miąższość maksymalna 12 cm.  Wypełnisko jednowarstwowe W.11 – szary piasek z tłuczniem mineralnym. Kształt profilu nieckowaty.  Brak zabytków ruchomych w wypełnisku.

Funkcja: jama gospodarcza

Chronologia: nieznana

badania archeologiczne pruszcz gdański - obiekty
Lokalizacja obiektów archeologicznych w wykopie 1.

badania archeologiczne pruszcz gdański - obiekt 1
Profil obiektu 1.

badania archeologiczne pruszcz gdański - obiekt 2
Obiekt 2 – rzut.

W efekcie przeprowadzonych na działce 52/1 badań archeologicznych odkryto i zadokumentowano 2 obiekty o charakterze osadniczym, jednakże bez określonej chronologii. Brak materiałów zabytkowych w obrębie odkrytych obiektów nie pozwala na jednoznaczne i definitywne powiązanie odkryć z dz. 52/1 z funkcjonująca ok. 300 ma w kierunku zachodnim (w rejonie ul. Wita Stwosza i Grota-Roweckiego) osadą wczesnośredniowieczną. Wśród nielicznego materiału zabytkowego odkryto 1 fragment ornamentowanej ceramiki wczesnośredniowiecznej (na złożu wtórnym), co pośrednio wskazuje na możliwość dość ograniczonej eksploatacji tej strefy przez mieszkańców pobliskiej osady.